Γιορτάζουμε το mol !

Σήμερα, 23 Οκτώβρη, είναι η μέρα του mol. Είναι η μέρα που οι χημικοί γιορτάζουμε αυτή τη μονάδα μέτρησης που τη θεωρούμε αποκλειστικά δική μας και την κανακεύουμε και την καμαρώνουμε.

Το mol είναι μια έκφραση που προσδιορίζει ένα συγκεκριμένο πλήθος. Είναι αντίστοιχη της λέξης «ντουζίνα» ας πούμε, που τη χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε μια ομάδα δώδεκα μονάδων. Με τον ίδιο τρόπο χρησιμοποιούμε το mol μόνο που το κάνουμε όταν το πλήθος μας είναι μεγάλο, μα πάρα πολύ μεγάλο. Για να είμαι ειλικρινής, η περιγραφή του mol σαν «μονάδα του διαβολεμένα μεγάλου πλήθους», είναι η πιο ταιριαστή που έχω σκεφτεί.

Δηλαδή για πόσο μεγάλο πλήθος μιλάμε? Η τάξη μεγέθους της μονάδας mol είναι τα εκατό εξάκις εκατομμύρια! Η ίδια περίπου που θα μας φιλοξενούσε αν αποφασίζαμε αν μετρήσουμε τη διάμετρο του γαλαξία μας σε cm. Όλο αυτό, γράφεται με 23 μηδενικά πίσω από τον αριθμό ένα (ακούω τη φωνή εκείνης της τρομερής κυρίας που προσπαθούσε να μας διδάξει τα Μαθηματικά στο γυμνάσιο, να λέει «δέκα εις την εικοστή τρίτη»). Για τη ακρίβεια, το πλήθος που περιγράφεται από το mol αντιστοιχεί στον περίφημο Αριθμό του Avogadro, μια καλή προσέγγιση του οποίου είναι η 6X1023. Είναι πράγματι μια ασύλληπτη τάξη μεγέθους, όμως σε τι μας χρησιμεύει? Τι στο καλό απαριθμούν οι χημικοί και χρειάζονται αυτό το πράμα???

Σιγά μη δεν μαντέψατε την απάντηση! Εμείς οι χημικοί, που η δουλειά μας περιστρέφεται γύρω από την ογκομέτρηση και τη ζύγιση περισσότερο από κάθε άλλη δουλειά, χρειαζόμαστε το mol για να απαριθμούμε άτομα, ιόντα και μόρια. Μάλιστα έχουμε ορίσει κάποιους μεσολαβητές που γεφυρώνουν εκείνο που ζυγίζουμε (10g γλυκόζης ας πούμε) με τον αριθμό των μορίων που περιέχονται σ’αυτό (δεν θα με έφτανε ολόκληρη η ζωή μου να μετρήσω ένα-ένα τα μόρια γλυκόζης που περιέχονται σε δέκα γραμμάριά της!). Για να δούμε πώς λειτουργούν οι μεσολαβητές αυτοί, ας ρίξουμε μια ματιά στο παράδειγμα ενός απ’αυτούς, της «σχετικής γραμμομοριακής μάζας» («μοριακό βάρος» το λέγαμε παλιότερα). Η «σχετική γραμμομοριακή μάζα» του νερού είναι προσεγγιστικά 18 (Από 1 το κάθε ένα από τα δύο άτομα υδρογόνου και 16 το άτομο του οξυγόνου). Αυτό σημαίνει πολύ απλά ότι αν σε ένα μικρό ποτήρι φέρουμε 18 γραμμάρια καθαρού νερού, θα έχουμε εκεί μέσα (προσεγγιστικά γράφω) 600000000000000000000000 μόρια νερού. Κάπου εδώ κρύβεται και ο «επίσημος» ορισμός του mol ως αριθμός ατόμων άνθρακα που υπάρχουν σε ακριβώς 12g καθαρού άνθρακα-12.

Ο πονηρός συνάδελφος που καθιέρωσε τη γιορτή του mol, την τοποθέτησε στις 23 Οκτώβρη ακριβώς για να τιμήσει αυτό το «δέκα εις την εικοστή τρίτη». Άλλοι, πιο σκληροπυρηνικοί της γιορτής του mol, γιορτάζουν τη μέρα από τις έξι τα ξημερώματα μέχρι τις έξι το απόγευμα τιμώντας και το 6 που υπάρχει στη μονάδα αυτή!!! Τι γίνεται στις γιορτές αυτές? Μα αυτά με τα οποία διασκεδάζει κάθε λογικός άνθρωπος: υπολογίζουμε, ζυγίζουμε, ογκομετρούμε και όποιος/α πέσει πιο κοντά στο mol κερδίζει κάποιες μπύρες παραπάνω (κι ένα φιλί ίσως…)

Κλείνω το μικρό αυτό κείμενο (για να πάω να γιορτάσω κι εγώ σαν άνθρωπος) με μια χρήσιμη επισήμανση για τα παιδιά μου στο σχολείο. To mol όχι πολύ καιρό πριν, αναφερόταν αποκλειστικά σε πλήθος μορίων και γραφόταν ως mole (και μάλιστα είχε και πληθυντικό, τα moles). Πλέον γράφεται mol και χρησιμοποιείται το ίδιο είτε μιλάμε για μόρια είτε για άτομα και ιόντα (τα παλιότερα gr-at και gr-ion δεν χρησιμοποιούνται πια). Παρ’όλα αυτά κάπου-κάπου ξεφεύγει και η γραφή «mole». Ε, λοιπόν όταν μεταφράζουμε εργασίες άλλων κατευθείαν από τα αγγλικά, ας μην καρφωνόμαστε, προσέχοντας τουλάχιστον εκείνο το σατανικό τον αυτόματο μεταφραστή που μετατρέπει το mol σε… τυφλοπόντικα!!! (κάποιοι από μας ξέρετε, διαβάζουν πράγματι τις εργασίες που τους δίνουν τα παιδιά…)

Είπα mole και τυφλοπόντικα τώρα και σκέφτομαι μια ατάκα από τον Άμλετ, που άρεσε πολύ και στο γέρο-Χέγκελ καθώς και σε πολλούς/ες της φάρας μου…

Happy molday σε όλους και όλες!

Advertisements

Comments are closed.

Αρέσει σε %d bloggers: